Ndikimi I Iluminizmit Ne Rilindjen Kombetare Shqiptare !exclusive!
Iluminizmi Europian shërbeu si shtylla ideologjike mbi të cilën u ndërtua Rilindja Kombëtare Shqiptare, duke i dhënë kësaj lëvizjeje mjetet intelektuale për të kaluar nga një shoqëri mesjetare klanore drejt një shteti modern e të pavarur. Ky ndikim nuk ishte thjesht një kopjim i ideve perëndimore, por një përshtatje kreative që synonte zgjimin e vetëdijes kombëtare përmes arsyes, arsimit dhe kulturës. 1. Arsimi si Mjet Çlirimi
Pa Iluminizmin, Rilindja Kombëtare Shqiptare do të kishte mbetur ndoshta një revoltë agrare ose një lëvizje fetare. Por Iluminizmi i dha asaj: Ndikimi I Iluminizmit Ne Rilindjen Kombetare Shqiptare
Iluminizmi, i njohur edhe si Epoka e Ndriçimit, ishte një lëvizje intelektuale dhe kulturore që doli në Evropë në shekullin e XVIII. Kjo lëvizje synonte të promovonte arsyen, shkencën dhe individualizmin, duke sfiduar autoritetet tradicionale dhe besimet e vjetra. Iluminizmi ishte një kohë e madhe ndryshimi dhe përparimi, gjatë së cilës u zhvilluan shumë ide dhe vlera të reja që do të ndryshonin rrënjësisht shoqërinë evropiane. Iluminizmi Europian shërbeu si shtylla ideologjike mbi të
Më vonë, - njeriu më i madh i enciklopedisë shqiptare - shkroi veprën madhështore Shqipëria - Ç'ka qenë, ç'është e ç'do të bëhet? (1899). Kjo vepër është një aplikim i pastër i metodës iluministe: analiza historike, gjeografike, etnografike dhe politike e një populli, e përfunduar me një projekt të qartë për të ardhmen (një shtet autonom, kushtetutë, shkolla). Frashëri, i ndikuar nga Montesquieu dhe Rousseau, argumentonte se shqiptarët kishin të gjitha të drejtat të krijonin shtetin e tyre sepse zotëronin territor, gjuhë dhe tradita të lashta ilire. Arsimi si Mjet Çlirimi Pa Iluminizmin, Rilindja Kombëtare
Perandoria Osmane, e njohur si "Njeriu i sëmurë i Evropës", po përjetonte një dobësim të strukturave të saj feudale. Reforma e Tanzimatit (1839-1876) premtoi barazi për të gjithë nënshtetasit, por kjo barazi, e konceptuar nga pushteti qendror, shpesh përkthehej në centralizim dhe turqizim. Paradoksalisht, kjo krijoi hapësirë për lindjen e nacionalizmave ballkanikë. Grekët, serbët dhe bullgarët kishin filluar të krijonin shtete të tyre të inspiruara nga idealet e Revolucionit Francez. Në këtë atmosferë, rilindësit shqiptarë (Naum Veqilharxhi, Jeronim de Rada, Sami Frashëri, Pashko Vasa, Ismail Qemali) kuptuan se pa një platformë moderne kombëtare, shqiptarët do të asimiloheshin ose do të copëtoheshin.
Ndalesa e gjuhës shqipe nga Porta e Lartë (pas Lidhjes së Prizrenit, 1878-1881) e detyroi lëvizjen të krijonte shkolla dhe shtypshkronja të paligjshme. Këto vepra, të shtypura në Bukuresht, Sofje, Bruksel dhe Boston, ishin "enciklopeditë" portative të lëvizjes. Ato përhapnin biografi të heronjve ilirë (si Skënderbeu, i cilësuar si "atdhetari i parë racional"), artikuj për të drejtat e njeriut dhe kritika të sistemit osman. Ky shtyp i fshehtë ishte arma më e fuqishme iluministe kundër errësirës.
Përballë politikave përçarëse të Perandorisë Osmane dhe shteteve fqinje, rilindësit (si Pashko Vasa) përdorën racionalizmin iluminist për të vendosur identitetin kombëtar mbi atë fetar. Toleranca:
